نانو کلوئید نقره در سطوح بهداشتی

با توجه به چالش‌ های گسترده بهداشتی و ظهور پاتوژن‌ های مقاوم به درمان، جستجو برای یافتن راهکارهای نوین و مؤثر جهت ضدعفونی سطوح و محیط زیست به یکی از اولویت‌ های اصلی جوامع علمی و صنعتی تبدیل شده است.در این میان، فناوری نانو به عنوان پیشرانی قدرتمند، افق های جدیدی را در علم مواد و بهداشت گشوده است که یکی از بارزترین دستاوردهای آن، تولید و توسعه نانو کلوئید نقره می باشد.

این ماده ارزشمند که حاصل تعلیق ذرات بسیار ریز نقره در ابعاد نانومتری در یک مایع پایه است، به دلیل خواص آنتی باکتریال، ضدقارچ و ضدویروس فوق العاده اش، توجه بسیاری از صنایع بهداشتی و درمانی را به خود جلب کرده و به عنوان جایگزینی ایمن و کارآمد برای مواد ضدعفونی کننده شیمیایی سنتی مطرح گردیده است. اهمیت استفاده از فناوری های پیشرفته در ارتقای سطح سلامت عمومی بر کسی پوشیده نیست و در این راستا، محصولات مبتنی بر نانو نقره با مکانیسم های اثر منحصر به فرد خود، توانسته اند استانداردهای جدیدی را در زمینه پاکیزگی و استریلیزاسیون تعریف نمایند.

با توجه به اینکه میکروارگانیسم ها به سرعت در حال سازگاری با سموم و آنتی بیوتیک های معمول هستند، بهره گیری از محلول های حاوی نانو کلوئید نقره که بر پایه اصول فیزیکی و شیمیایی پیچیده ای عمل می کنند، راهکاری هوشمندانه برای مقابله با این تهدیدات بیولوژیکی محسوب می شود. در این مقاله جامع، قصد داریم با نگاهی تخصصی و دقیق، ابعاد مختلف این فناوری، از ماهیت و خواص آن گرفته تا کاربردها و ایمنی اش را مورد بررسی قرار دهیم و نقش شرکت های پیشرویی همچون نانو آریا صنعت آذران را در توسعه این صنعت تبیین نماییم.

نانو کلوئید نقره چیست و چه خواصی دارد؟

 

برای درک عمیق ماهیت نانو کلوئید نقره، ابتدا باید با مفهوم کلوئید و مقیاس نانو آشنا شویم؛ کلوئید به مخلوطی گفته می شود که در آن ذرات یک ماده به صورت میکروسکوپی و معلق در ماده ای دیگر پراکنده شده اند و به دلیل اندازه خاصشان ته نشین نمی شوند. زمانی که صحبت از نانو کلوئید به میان می آید، منظور ذراتی از نقره است که اندازه ای بین ۱ تا ۱۰۰ نانومتر دارند و به صورت پایدار در یک حلال، که معمولاً آب خالص است، معلق مانده اند.

این کوچک سازی ابعاد ذرات نقره، منجر به افزایش چشمگیر نسبت سطح به حجم آن ها می گردد که این ویژگی فیزیکی، واکنش پذیری شیمیایی و بیولوژیکی نقره را به طرزی باورنکردنی افزایش می دهد و خواص جدیدی را که در نقره توده ای یا معمولی مشاهده نمی شود، آشکار می سازد. یکی از مهم ترین خواص فیزیکیوشیمیایی نانو کلوئید نقره، پایداری بالای آن در محیط های مختلف است که ناشی از دافعه الکترواستاتیک بین ذرات باردار نقره می باشد.

این پایداری باعث می شود که محلول نهایی خواص خود را برای مدت زمان طولانی حفظ کرده و برخلاف بسیاری از ترکیبات شیمیایی که به مرور زمان تجزیه می شوند یا اثر خود را از دست می دهند، کارایی خود را در طول زمان حفظ نماید. خواص آنتی باکتریال نقره از دیرباز برای بشر شناخته شده بود، به طوری که در تمدن های باستان از ظروف نقره برای نگهداری آب و غذا استفاده می کردند تا از فساد آن ها جلوگیری شود، اما فناوری نانو این خاصیت را چندین برابر تقویت کرده است.

ذرات نانو کلوئید نقره به دلیل ابعاد بسیار کوچک خود، قابلیت نفوذ به منافذ بسیار ریز و حتی عبور از غشای سلولی میکروارگانیسم ها را دارند. این نفوذپذیری بالا به معنای آن است که حتی باکتری هایی که در لایه های زیرین بیوفیلم ها پنهان شده اند نیز از گزند این ذرات در امان نخواهند بود و فرآیند پاکسازی سطوح با عمق و دقت بسیار بیشتری نسبت به روش های سنتی انجام می پذیرد.

علاوه بر خاصیت میکروب کشی، این ماده دارای ویژگی های منحصر به فرد دیگری همچون هدایت الکتریکی و حرارتی بالا و همچنین خواص نوری ویژه است که البته در کاربردهای بهداشتی کمتر مورد بحث قرار می گیرند اما نشان دهنده پیچیدگی و غنای ساختاری این ماده هستند. در کاربردهای سطحی و بهداشتی، ویژگی الیگودینامیک نقره نقش کلیدی ایفا می کند. به این معنی که مقادیر بسیار اندکی از یون های نقره که از سطح ذرات نانو آزاد می شوند، برای از بین بردن طیف وسیعی از پاتوژن ها کافی هستند.

این ویژگی باعث می شود که استفاده از نانو کلوئید نقره از نظر اقتصادی نیز توجیه پذیر باشد، زیرا با مصرف دوزهای پایین، اثربخشی بالایی حاصل می گردد.یکی دیگر از ویژگی های بارز محلول های باکیفیت نانو کلوئید نقره، خنثی بودن pH و عدم واکنش پذیری مخرب با مواد تشکیل دهنده سطوح است. برخلاف مواد اسیدی یا بازی قوی که ممکن است به مرور زمان باعث خوردگی، تغییر رنگ یا تخریب سطوح حساس شوند، نانو نقره به عنوان یک عامل ملایم برای سطوح اما مرگبار برای میکروب ها عمل می کند.

مزایای استفاده از نانو ذرات نقره برای ضدعفونی سطوح

 

استفاده از نانو کلوئید نقره در فرآیندهای گندزدایی و ضدعفونی سطوح، مزایای متعددی را به همراه دارد که آن را از روش های سنتی متمایز می کند و شاید مهم ترین مزیت آن، طیف اثرگذاری وسیع یا Broad-Spectrum بودن آن باشد. نانو ذرات نقره بر خلاف بسیاری از آنتی بیوتیک ها یا مواد شیمیایی که تنها بر روی دسته خاصی از باکتری ها مؤثر هستند، توانایی نابودی بیش از ۶۵۰ نوع میکروارگانیسم مختلف شامل باکتری ها، ویروس ها، قارچ ها و حتی کپک ها را دارا می باشند.

مزیت دیگر عدم ایجاد مقاومت میکروبی است. یکی از بزرگترین معضلات پزشکی قرن حاضر، ظهور ابر میکروب ها است که به دلیل استفاده بی رویه از آنتی بیوتیک ها و مواد شیمیایی معمول، نسبت به آن ها مقاوم شده اند. مکانیسم اثر نانو کلوئید نقره به گونه ای است که به چندین هدف حیاتی در ساختار سلول میکروب به طور همزمان حمله می کند (تخریب دیواره سلولی، اختلال در تنفس سلولی و تخریب DNA)، بنابراین احتمال اینکه یک میکروارگانیسم بتواند جهش ژنتیکی لازم برای مقابله با تمام این حملات همزمان را پیدا کند، نزدیک به صفر است.

پایداری اثر یا خاصیت ابقایی، مزیت دیگری است که پیش تر به صورت اجمالی به آن اشاره شد اما نیازمند توضیح بیشتر است. هنگامی که سطحی با الکل یا وایتکس تمیز می شود، به محض تبخیر شدن ماده، سطح دوباره آماده پذیرش آلودگی است، اما ذرات نانو کلوئید نقره پس از پاشش روی سطح، بر روی خلل و فرج میکروسکوپی سطح می نشینند و یک لایه محافظ نامرئی ایجاد می کنند.

این لایه محافظ می تواند تا ساعت ها و حتی روزها فعال باقی بماند و هرگونه میکروب جدیدی که با سطح تماس پیدا کند را از بین ببرد، که این موضوع در کاهش هزینه های نیروی انسانی و مواد مصرفی برای ضدعفونی های مکرر بسیار مؤثر می باشد. ایمنی بالا و عدم ایجاد حساسیت های تنفسی و پوستی، یکی دیگر از نقاط قوت محصولات مبتنی بر نانو نقره است.

بسیاری از مواد ضدعفونی کننده رایج مانند ترکیبات کلردار یا آمونیوم کواترنر، بخارات سمی تولید می کنند که می تواند باعث تحریک ریه، آسم و آلرژی در کاربران شود. در مقابل، محلول های نانو نقره معمولاً بر پایه آب بوده، فاقد بو و بخارات فرار هستند و استفاده از آن ها در محیط های بسته، مهدکودک ها و خانه های سالمندان که افراد آسیب پذیر در آن حضور دارند، هیچ گونه ریسک تنفسی ایجاد نمی کند.

تفاوت محلول نانو نقره با الکل و سایر مواد شیمیایی

 

مقایسه نانو کلوئید نقره با الکل و سایر مواد شیمیایی رایج مانند سفیدکننده ها، تفاوت های بنیادین در عملکرد و ایمنی این مواد را آشکار می سازد. الکل به عنوان رایج ترین ضدعفونی کننده، مکانیسم اثر فوری دارد و با دناتوره کردن پروتئین های دیواره سلولی باکتری عمل می کند، اما بزرگترین نقطه ضعف آن فراریت بسیار بالای آن است. الکل تنها تا زمانی که خیس است اثر دارد و به محض تبخیر هیچ محافظتی از سطح به عمل نمی آورد، در حالی که نانو نقره با باقی ماندن روی سطح، حفاظت طولانی مدت ایجاد می کند که این امر در مکان های پرتردد حیاتی است.

مشکل دیگر الکل و بسیاری از حلال های آلی، قابلیت اشتعال بالای آن هاست که خطرات ایمنی جدی را در انبارداری و استفاده در محیط های صنعتی یا آشپزخانه ها ایجاد می کند. در مقابل، محلول های نانو کلوئید نقره که عمدتاً بر پایه آب فرموله می شوند، کاملاً غیرقابل اشتعال بوده و ایمنی بسیار بالاتری را برای نگهداری در حجم های بالا و استفاده در مجاورت تجهیزات الکتریکی یا حرارتی فراهم می آورند. این ویژگی باعث می شود که صنایع پتروشیمی و پالایشگاه ها تمایل بیشتری به جایگزینی الکل با نانو نقره داشته باشند.

از منظر سازگاری با پوست و سلامت انسان، تفاوت ها بسیار چشمگیر است. استفاده مداوم از الکل باعث خشکی شدید پوست، اگزما و ترک خوردن دست ها می شود زیرا چربی های طبیعی پوست را در خود حل می کند. همینطور ترکیبات کلردار (وایتکس) به شدت محرک سیستم تنفسی هستند و تماس آن ها با پوست می تواند باعث سوختگی شیمیایی شود. اما محصولات باکیفیت نانو کلوئید نقره، فاقد خاصیت خورندگی پوست بوده و حتی در برخی کاربردهای درمانی برای ترمیم زخم نیز استفاده می شوند.

بو و رایحه نیز فاکتور مهمی در پذیرش عمومی محصول است. بوی تند الکل و کلر برای بسیاری از افراد آزاردهنده است و می تواند باعث سردرد یا تهوع شود، به خصوص در محیط های بسته. محلول های نانو نقره معمولاً بی بو هستند یا بوی بسیار ناچیزی دارند که به سرعت از بین می رود. این ویژگی، آن ها را برای استفاده در محیط هایی مانند رستوران ها، هتل ها و وسایل نقلیه عمومی که آسایش بویایی مشتریان اهمیت دارد، به گزینه ای برتر تبدیل می کند.

کاربردهای نانو کلوئید نقره در محیط های درمانی و خانگی

 

دامنه کاربردهای نانو کلوئید نقره به دلیل ویژگی های منحصر به فردش بسیار گسترده است و از محیط های بهداشتی حساس تا زندگی روزمره خانگی را پوشش می دهد. در محیط های درمانی و بیمارستانی که کانون اصلی عفونت های بیمارستانی هستند، استفاده از نانو نقره می تواند انقلابی در کنترل عفونت ایجاد کند. ضدعفونی سطوح اتاق های عمل، بخش های مراقبت ویژه (ICU)، تخت های بیماران، و دستگیره های در با استفاده از محلول های حاوی نانو نقره، ریسک انتقال بیماری بین بیماران و کادر درمان را به شدت کاهش می دهد.

یکی از کاربردهای جالب توجه در پزشکی، استفاده از نانو ذرات نقره در پانسمان های نوین زخم است. این پانسمان ها با آزادسازی تدریجی یون های نقره، محیط زخم را استریل نگه داشته و با کاهش بار میکروبی، سرعت ترمیم بافت را افزایش می دهند. همچنین در پوشش دهی ابزارهای جراحی، کاتترها و ایمپلنت ها، از لایه های نازک نانو نقره استفاده می شود تا از تشکیل بیوفیلم باکتریایی روی این ابزارها که می تواند منجر به عفونت های شدید داخلی شود، جلوگیری به عمل آید. این کاربرد نشان دهنده اعتماد بالای جامعه پزشکی به ایمنی و کارایی این ماده است.

در محیط های خانگی، نانو کلوئید نقره می تواند به عنوان یک محلول همه کاره عمل کند. ضدعفونی کردن اسباب بازی های کودکان که دائماً با دهان و دست در تماس هستند، یکی از دغدغه های والدین است. از آنجا که نانو نقره سمیتی برای انسان در دوزهای استاندارد ندارد و طعم و بوی شیمیایی بر جای نمی گذارد، گزینه ای ایده آل برای این منظور است. همینطور برای ضدعفونی میوه و سبزیجات (با رعایت دستورالعمل های خاص و غلظت های بسیار پایین مجاز)، می تواند جایگزین مناسبی برای مواد شیمیایی پرخطر باشد.

در آشپزخانه، سینک ظرفشویی، تخته های برش گوشت و فضای داخلی یخچال که مستعد رشد باکتری و کپک هستند، می توانند با استفاده دوره ای از اسپری نانو کلوئید نقره پاکسازی شوند. این کار نه تنها به بهداشت کمک می کند، بلکه از ایجاد بوی نامطبوع ناشی از فعالیت باکتری ها نیز جلوگیری می نماید. علاوه بر این، استفاده از این محلول در ماشین لباسشویی (به صورت افزودنی) می تواند به ضدعفونی عمیق لباس ها، به خصوص لباس های زیر و جوراب ها که منبع قارچ هستند، کمک شایانی نماید.

صنعت نساجی نیز بهره فراوانی از این فناوری برده است. امروزه تولید جوراب ها، لباس های ورزشی و ملحفه های آنتی باکتریال با استفاده از آغشته سازی الیاف به نانو ذرات نقره رواج یافته است. این منسوجات حتی پس از چندین بار شستشو نیز خاصیت خود را حفظ کرده و از ایجاد بوی بد بدن که ناشی از تجزیه عرق توسط باکتری هاست، جلوگیری می کنند.

در سیستم های تهویه مطبوع و تصفیه هوا، فیلترهای پوشش دهی شده با نانو کلوئید نقره نقش مهمی در بهبود کیفیت هوای داخلی ایفا می کنند. این فیلترها با به دام انداختن و نابودی ویروس ها و باکتری های معلق در هوا، از گردش مجدد آن ها در محیط جلوگیری می کنند. این کاربرد به ویژه در اماکن عمومی شلوغ مانند متروها، سینماها و ادارات که ریسک انتقال بیماری های تنفسی بالاست، اهمیت دوچندانی پیدا می کند.

مکانیسم اثر نانو نقره بر روی باکتری ها و ویروس ها

 

درک چگونگی عملکرد نانو کلوئید نقره بر روی میکروارگانیسم ها، نیازمند بررسی دقیق تعاملات بیوشیمیایی در سطح نانو است. مکانیسم اثر نانو نقره چندوجهی و پیچیده است، که همین امر دلیل اصلی عدم مقاومت باکتری ها در برابر آن می باشد. اولین و مهم ترین مکانیسم، چسبندگی الکترواستاتیک است. دیواره سلولی اکثر باکتری ها دارای بار منفی است، در حالی که یون های نقره آزاد شده از نانو ذرات دارای بار مثبت هستند.

این جاذبه باعث می شود ذرات نانو مانند آهنربا به سطح باکتری بچسبند و باعث اختلال در نفوذپذیری غشاء و در نهایت پارگی دیواره سلولی شوند که مرگ باکتری را به دنبال دارد. پس از نفوذ به داخل سلول، یون های نقره تمایل شدیدی به ترکیب با گروه های تیول (-SH) موجود در آنزیم ها و پروتئین های حیاتی باکتری دارند. این اتصال باعث تغییر شکل پروتئین ها و غیرفعال شدن آنزیم های کلیدی می شود که مسئول تنفس سلولی و انتقال مواد مغذی هستند. به عبارت دیگر، نانو کلوئید نقره با قطع کردن جریان انرژی در سلول باکتری، آن را از درون خفه می کند.

مکانیسم سوم و بسیار مخرب، حمله به DNA باکتری است. یون های نقره می توانند وارد هسته سلولی شده و با بازهای نیتروژنی DNA پیوند برقرار کنند. این کار باعث می شود که پیوندهای هیدروژنی بین رشته های DNA باز شده یا در هم تنیده شوند، که نتیجه آن توقف فرآیند همانی سازی است. وقتی باکتری نتواند تکثیر شود، عفونت متوقف شده و جمعیت میکروبی به سرعت کاهش می یابد.

در مورد ویروس ها، مکانیسم کمی متفاوت است اما همچنان بر پایه واکنش پذیری سطحی استوار است. ذرات نانو نقره تمایل دارند به گلیکوپروتئین های سطح ویروس (مانند پروتئین اسپایک در ویروس کرونا) متصل شوند. این اتصال فضایی، گیرنده های ویروس را مسدود کرده و مانع از اتصال ویروس به سلول میزبان می شود. اگر ویروس نتواند وارد سلول میزبان شود، عملاً غیرفعال و بی خطر خواهد بود. این ویژگی پیشگیرانه نانو کلوئید نقره در کنترل شیوع بیماری های ویروسی بسیار حائز اهمیت است.

علاوه بر اثرات مستقیم، نانو نقره باعث تولید گونه های فعال اکسیژن (ROS) مانند رادیکال های آزاد در سطح و داخل سلول میکروبی می شود. این رادیکال های آزاد به شدت واکنش پذیر هستند و باعث ایجاد استرس اکسیداتیو شدید در میکروارگانیسم می شوند. استرس اکسیداتیو مانند یک طوفان شیمیایی درون سلول عمل کرده و اجزای حیاتی سلول را اکسید و نابود می کند. این مکانیسم به ویژه برای نابودی باکتری های گرم منفی که دارای غشای نازک تری هستند، بسیار مؤثر است.

عوارض و ایمنی نانو نقره برای سلامت انسان

 

بحث ایمنی و عوارض جانبی هر فناوری نویی، از جمله نانو کلوئید نقره، همواره یکی از دغدغه های اصلی مصرف کنندگان و نهادهای نظارتی است. مطالعات سم شناسی متعددی در سراسر جهان بر روی نانو ذرات نقره انجام شده است و نتایج نشان می دهد که دوز و کیفیت دو عامل تعیین کننده در ایمنی این ماده هستند. در غلظت های استانداردی که برای ضدعفونی سطوح استفاده می شود، نانو نقره هیچ گونه اثر سمی حادی برای انسان ندارد.

یکی از نگرانی های تاریخی در مورد نقره، بیماری آرگیریا است که باعث تغییر رنگ پوست به آبی خاکستری می شود. باید توجه داشت که این عارضه تنها در اثر مصرف خوراکی مقادیر بسیار زیاد نمک های نقره یا محلول های غیراستاندارد با ذرات بسیار بزرگ در طولانی مدت ایجاد می شود. در مورد تماس پوستی، همانطور که پیش تر اشاره شد، نانو کلوئید نقره بر خلاف الکل و مواد شوینده قوی، چربی های پوست را از بین نمی برد و باعث تحریک و درماتیت نمی شود.

با این حال، توصیه می شود افرادی که دارای حساسیت های خاص به فلزات (مانند جواهرات نقره) هستند، قبل از استفاده گسترده تست حساسیت انجام دهند، هرچند واکنش آلرژیک به نانو نقره خالص بسیار نادر است. تحقیقات نشان داده است که نانو نقره حتی خاصیت ضدالتهابی نیز دارد که می تواند در تسکین برخی شرایط پوستی مؤثر باشد.

از نظر تنفسی، استنشاق طولانی مدت غبار یا اسپری غلیظ هر ماده ای می تواند مضر باشد. بنابراین، در هنگام اسپری کردن محلول های حاوی نانو نقره، رعایت اصول اولیه مانند استفاده در محیط دارای تهویه یا استفاده از ماسک برای اپراتورهای حرفه ای که ساعت ها با آن کار می کنند، توصیه می شود. اما برای مصارف خانگی معمول، با توجه به اینکه ذرات نانو در قطرات مایع محبوس هستند و به سرعت روی سطح می نشینند، خطر استنشاق نانو ذرات خشک و ورود آن ها به عمق ریه بسیار ناچیز است.

در بحث محیط زیست و آبزیان، نانو نقره می تواند در غلظت های بالا سمی باشد. دفع مستقیم مقادیر زیاد کنسانتره این مواد به رودخانه ها یا آکواریوم ها ممنوع است. با این حال، در کاربردهای ضدعفونی سطوح، مقدار نقره ای که در نهایت وارد فاضلاب می شود بسیار اندک است و معمولاً در تصفیه خانه ها با لجن فعال واکنش داده و به ترکیبات نامحلول و بی خطر (مانند سولفید نقره) تبدیل می شود و از چرخه زیستی خارج می گردد.

نهادهای نظارتی بین المللی مانند EPA (آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا) و سازمان غذا و دارو در بسیاری از کشورها، استفاده از نانو نقره را به عنوان یک عامل آنتی باکتریال در محصولات مختلف تأیید کرده اند، مشروط بر اینکه در محدوده غلظت مجاز باشد. این تأییدیه ها نشان دهنده پذیرش علمی ایمنی این ماده است. مصرف کنندگان باید همواره از برندهای معتبر و دارای مجوز بهداشتی استفاده کنند، زیرا محصولات تقلبی ممکن است حاوی ناخالصی های سمی یا ذرات با ابعاد غیراستاندارد باشند که ایمنی را به مخاطره می اندازد.

جمع بندی

در بررسی جامع فناوری نانو کلوئید نقره، دریافتیم که این ماده ارزشمند فراتر از یک ضدعفونی کننده معمولی است و به عنوان یک دستاورد علمی پیشرفته، راهکارهای نوینی را برای مقابله با چالش های بهداشتی قرن بیست و یکم ارائه می دهد. از ساختار مولکولی منحصر به فرد و پایداری کلوئیدی گرفته تا مکانیسم های اثر چندگانه بر روی پاتوژن ها، همه نشان دهنده پتانسیل عظیم این فناوری در ایجاد محیط هایی ایمن تر و پاکیزه تر هستند.

مزایایی همچون ماندگاری اثر طولانی مدت، عدم ایجاد مقاومت میکروبی، سازگاری با انواع سطوح و ایمنی بالا برای کاربران، نانو نقره را به جایگزینی شایسته و برتر برای مواد شیمیایی سنتی و پرخطر مانند الکل و وایتکس تبدیل کرده است که نه تنها سلامت فردی، بلکه سلامت زیرساخت ها و محیط زیست را نیز مد نظر قرار می دهد.

کاربردهای گسترده این محصول، از اتاق های عمل بیمارستان ها و تجهیزات پزشکی حساس گرفته تا وسایل بازی کودکان و محیط های خانگی، نشان از انعطاف پذیری و کارایی بالای آن دارد. در دورانی که جامعه جهانی بیش از پیش نسبت به خطرات بیماری های ویروسی و باکتریایی آگاه شده است، دسترسی به یک عامل دفاعی قدرتمند که بتواند بدون عوارض جانبی مخرب، زنجیره انتقال بیماری را قطع کند، یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.

انتخاب هوشمندانه محصولات بهداشتی و گذر از روش های سنتی به سمت فناوری های نوین، گامی مؤثر در جهت ارتقای کیفیت زندگی است. استفاده از نانو کلوئید نقره نه تنها یک انتخاب بهداشتی، بلکه یک سرمایه گذاری اقتصادی و زیست محیطی محسوب می شود. با تکیه بر دانش روز و رعایت اصول ایمنی، می توانیم با اطمینان خاطر از این موهبت علم نانو بهره مند شویم و سدی نفوذناپذیر در برابر عوامل بیماری زا ایجاد کنیم.